01-Hangi Ders Notu-TARIH - hangikpss.com

Ünite
1
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
(Avrasya Tarihi)
Hangi
Kavramlar Bilinmeli
?
• Agıcı: Hazine görevlisi
• Ongun: Kutsal sayılan varlık
• Apa: Sivil yönetici
• Otağ: Çadır
• Ataman (İnal, İnanç): Eğitmen
• Örgin: Taht
• Ayguci: Vezir
• Şad: Yönetici olan hükümdar çocuğu
• Ayuki: Hükûmet
• Tamgacı: Mühürdar
• Balbal: Mezar Taşı
• Tamu: Cehennem
• Bedizci: Ressam
• Tarkan: Askerî Vali (ordu komutanı)
• Bitikçi: Yazışmalardan sorumlu kişi
• Tigin: Hükümdarın erkek çocuğu
• Bodun: Millet
• Tudun: Vergi memuru
• Boy: Aşiret
• Tüzlük: Eşitlik
• Buyruk: Bakan
• Uçmağ: Cennet
• Fresk: Duvar resmi
• Urug: Sülale
• İl, El: Devlet
• Uzluk: Faydalık
• Kam, Şaman, Baksı: Din adamı
• Yarmak: Madeni para
• Könilik: Adalet
• Yug: Cenaze töreni
• Kurgan: Mezar
• Kün: Halk
• Nevbet: Davul
• Oguş: Aile
hangikpsstarihdersnotu
TÜRK ADI
İLK TÜRK DEVLET VE TOPLULUKLARI
İLK TÜRK DEVLETLERİ VE TOPLULUKARI
Çin kaynaklarında Miğfer
Wanbery’e göre Türemek
Ziya Gökalp’e göre Kanun ve nizam sahibi
▪▪ “Türk” adı ilk defa Çin kaynaklarında, “Türkiye” adı ise ilk kez
Bizans kaynaklarında geçmektedir.
▪▪ ‌Ötüken şehri, Türk tarihinde Toprak Ana, Kutlu Şehir ve Türk
Memleketlerinin Yüreği olarak bilinir.
ORTA ASYA KÜLTÜR MERKEZLERI
Anav
:Orta Asya’ya ait en eski kültür merkezidir.
Afanesyova :Türklere ait en eski kültür merkezidir.
Andronova :Afanesyova kültürünün daha geniş bir alana yayılmış ve
gelişmiş şeklidir.
Karasuk
Tagar
Dikkat
Edilmeli
:Demiri birçok kültür bölgesinden önce işlemişlerdir.
İskitler (Sakalar)
Asya Hun Devleti (Büyük Hunlar)
I. Köktürk Devleti
Avrupa Hun Devleti
II. Köktürk Devleti (Kutluklar)
Uygurlar
1. İSKİTLER (SAKALAR)
▪▪ ‌Bilinen ilk Türk topluluğudur.
▪▪ ‌En önemli liderleri Alper Tunga’dır.
▪▪ ‌Atı evcilleştirmişlerdir.
▪▪ ‌Pantolon ve kemeri bulmuşlardır.
▪▪ ‌Üzengiyi icat etmişlerdir.
▪▪ ‌Bozkırın kuyumcuları olarak bilinirler.
▪▪ ‌Dünya’da bilinen ilk kadın hükümdar Tomris Hatun’dur.
▪▪ ‌Balbal’ın (mezar taşı) ilk örneklerini vermişlerdir.
▪▪ ‌Günümüzdeki Yakut Türklerinin atalarıdır.
▪▪ ‌Destanları Alp Er Tunga Destanı ve Şu Destanı’dır.
:Günümüze en yakın ve en gelişmiş kültür merkezidir.
Bunlar dışında Altay ve Kelteminar gibi kültür merkezleri de
bulunmaktadır.
Dikkat
Edilmeli
• Şehname İran-İskit mücadelesini anlatan eserdir, Firdevsi’ye aittir
ve Sultan Gazneli Mahmut’a ithaf edilmiştir.
• ‌Alp Er Tunga; tarihî vesikalarda Afrasiyab, Madyes ve Medova
olarak bilinir.
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
Kaşgarlı Mahmut’a göre Olgunluk Çağı
1. ÜNİTE:
TÜRK ADININ
ANLAMLARI
9
hangikpsstarihdersnotu
2. ASYA HUN DEVLETİ (BÜYÜK HUNLAR)
▪▪ ‌Orta Asya’da kurulan ilk Türk Devleti’dir.
▪▪ ‌“Tuku” sülalesine mensupturlar.
• ‌Kavimler Göçü Asya Hun Devleti’nin dağılmasıyla başlar.
Dikkat
Edilmeli
▪▪ ‌Kurucusu Teoman (Tuman)
▪▪ ‌En parlak dönem, Metehan Dönemi’dir.
▪▪ İlk defa Orta Asya siyasi birliği sağlanmıştır.
▪▪ Çin vergiye bağlanmıştır. (Asimile olmamak için Çin’e yerleşmedi.)
▪▪ Çin ile Paiteng Savaşı yapılmış ve savaş sonucunda Kuzey Şansi
Antlaşması imzalanmıştır.
▪▪ Kurultay, ikili yönetim anlayışı, Onluk sistem, Turan taktiği ve
ıslıklı (yivli) ok ilk kez görülmüştür.
• ‌Türk adının geçtiği ilk belge Kuzey Şansi Antlaşması’dır.
Dikkat
Edilmeli
• ‌Türk adının geçtiği Türklere ait ilk belge Orhun Kitabeleri’dir.
• ‌Mete Han’ın tahta çıkışı olan M.Ö. 209 tarihi, günümüzde Kara
Kuvvetleri Komutanlığının kuruluşu kabul edilir.
• ‌Orta çağ Avrupasında, “feodal” yapı görülür.
3. AVRUPA HUN DEVLETİ
▪▪ ‌Avrupa’da kurulan ilk Türk devletidir.
▪▪ ‌Kurucusu Balamir’dir.
▪▪ ‌En parlak dönem, Attila dönemi’dir.
Attila Dönemi’nde;
▪▪ ‌Doğu Roma ve Batı Roma ile mücadele edilmiştir.
▪▪ ‌Doğu Roma, Margos ve Anatolios Antlaşmaları ile vergiye bağlanmıştır.
▪▪ ‌Batı Roma üzerine Galya seferi düzenledi ve Batı Roma baskı
altına alındı.
▪▪ ‌Attila, kendi döneminde yönetimde saltanat uygulamıştır.
• ‌Mete Han, kaynaklarda Oğuz Kağan olarak bilinir.
Asya Hun Devleti’nin dağılması ile Kavimler Göçü yaşanmıştır.
Kavimler Göçü’nün Sonuçları
▪▪ ‌İlk Çağ kapandı: Orta Çağ açıldı.
▪▪ ‌Roma ikiye ayrıldı. Doğu Roma (Ortodoks)-Batı Roma (Katolik)
▪▪ ‌Skolastik (dogmatik) düşünce ortaya çıktı. Kilise güçlendi.
10
▪▪ ‌Avrupa’nın bugünkü etnik yapısı oluştu.
▪▪ ‌Avrupa’da feodolite (derebeylik) resmiyet kazandı.
• ‌Kavimler Göçü sonucunda Avrupa’da kurulan ilk devlet Avrupa
Hun Devleti’dir.
• ‌Türk devletlerinde “federal” yapı görülür.
Metehan Dönemi’nde;
▪▪ İlk düzenli kara ordusu kurulmuştur.
• ‌Kavimler Göçü’ne sebep olan topluluk Kuzey Hunlardır.
Dikkat
Edilmeli
• ‌Anadolu’ya ilk kez sefer düzenleyen Türk devleti Avrupa
Hunlarıdır.
• ‌Anadolu’ya ilk kez sefer düzenleyen Türk hükümdarı Uldız’dır.
• ‌Avrupa Hun Devleti kurulduğu coğrafya gereği Türk göçleriyle
beslenemediği için zamanla asimile olarak yıkılmıştır.
• ‌Attila, Almanlara ait Nibelüngen destanında “Etzel” olarak bilinir.
• ‌Attila; aynı zamanda bazı kaynaklarda “Tanrının Kamçısı
(Kırbacı)”, “Ares’in Kılıcına Sahip” ve “Cesur Kavimlerin Efendisi”
şeklinde anılmıştır.
hangikpsstarihdersnotu
4. I. KÖKTÜRK DEVLETİ
Vezir Tonyukuk
▪▪ ‌Türk adı ile kurulan ilk Türk devletidir.
▪▪ ‌Aşina sülalesine mensupturlar.
▪▪ ‌Kurucusu, Bumin Kağan’dır.
▪▪ ‌En parlak dönem, Mukan Kağan Dönemi’dir.
▪▪ ‌Bizans’a ilk defa elçi göndermişlerdir.
▪▪ ‌Parayı ilk kullanan Türk devlettidir.
İlk Vezir
Vezir TONYUKUK
İlk Siyasetçi
▪▪ ‌Tapo Kağan, Budizmi benimseyen hükümdarlarıdır.
▪▪ ‌Çin’i yenilgiye uğrattıktan sonra bölgeye yerleştiler. Çin
entrikaları ve Çin’in asimilasyon siyaseti ile 50 yıl esaret altında
yaşamışlardır.
İlk Tarihçi
İlk Yazar
• ‌Vezir Tonyukuk kaynaklarda “Apa Tarkan” ve “Türkler’in
Dikkat
Edilmeli
Bismarcı” olarak da karşımıza çıkmaktadır.
• ‌Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına ilk millî
kaynağımız olan Orhun Abideleri dikilmiştir.
Esaret Devrinde Türklerin Çin’e Karşı Başlattıkları Önemli Ayaklanmalar
• ‌I. Köktürk Devleti Sasanilerle iş birliği yaparak Akhunları yıkmıştır,
Dikkat
Edilmeli
Bizanslılarla iş birliği yaparak da Sasanileri yıpratmışlardır.
• ‌I. Köktürk Devleti Tardu İsyanı ile parçalanmıştır.
5. II. KÖKTÜRK DEVLETİ (KUTLUKLAR)
▪▪ ‌Çin’e karşı bağımsızlık mücadelesi vererek kurulmuştur.
▪▪ ‌Kurucusu, Kutluk Kağan’dır. (İlteriş unvanı almıştır.)
▪▪ ‌38 harflik Köktürk alfabesini oluşturmuşlardır. (İlk millî alfabedir.)
▪▪ ‌12 hayvanlı Türk takvimini kullanan ilk Türk devletidir.
▪▪ ‌Çin ile Şantan Şavaşı’nı (Tohum Savaşı) yapmışlardır.
▪▪ ‌Tötö adıyla bilinen sulama kanalını kullanmışlardır.
Orhun Abidelerinin Özellikleri:
▪▪ ‌Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı örnekleridir.
▪▪ ‌Günümüzde Moğolistan’dadır.
▪▪ ‌Siyasetname özelliği taşır.
▪▪ ‌Sosyal devlet anlayışından bahsedilmiştir.
▪▪ ‌Bilge Kağan ve Kültigin anıtlarını Yollug Tigin, Tonyukuk anıtını
ise Vezir Tonyukuk yazmıştır.
▪▪ ‌18. yy.da Orhun Abidelerini bulan kişiler Yardintsev ve Strahlanberg’dir.
▪▪ ‌Orhun Abidelerinden ilk bahseden kişi Cüveyni’dir. Tarih-i Cihangüşa adlı eserinde bahsetmiştir.
▪▪ ‌Orhun Abidelerini okuyan Vilhelm Thomsen’dir.
▪▪ ‌Orhun Abidelerini tanıtan kişi Radloff’dur.
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
Kutluk Ayaklanması
Başarıya ulaşmıştır ve sonucunda
II. Köktürk Devleti kurulmuştur.
1. ÜNİTE:
Kürşad Ayaklanması
Türklerin
ilk millî istiklal ayaklanmasıdır.
Başarısız olmuştur.
11
hangikpsstarihdersnotu
▪▪ ‌Orhun Abideleri üzerinde çalışma yapan ilk Türk ise Necip
Destanları
Asım’dır.
Göç Destanı
Türeyiş Destanı
6. UYGURLAR
▪▪ ‌Yağlakar sülalesine mensupturlar.
Yazıtları
▪▪ ‌Kurucusu, Kutluk Bilge Kül Kağan’dır.
Karabalasagun
Yazıtları
▪▪ ‌En parlak dönem, Moyen Çor Dönemi’dir.
▪▪ ‌Merkezleri Karabalasagun şehridir.
▪▪ ‌İlk başta sogd alfabesini sonra ise kendi alfabeleri olan Uygur
alfabesini kullandılar.
Moyen Çor
Yazıtları
Sine Usi
Yazıtları
Edebî Metinleri
Irk Bitig
Sekiz Yükmek
Altun Yaruk
Kalyanam Kara Papam Kara
▪▪ ‌Moğolların Türkleşmesinde etkili olmuşlardır.
▪▪ ‌Kırgızlar tarafından yıkılmışlardır.
▪▪ ‌Bögü Kağan ile Manihaizm (ışık dini) dinini kabul etmişlerdir.
Dikkat
Edilmeli
Manihaizm Dininde
Et yemek
yasak
Savaş
yasak
Tarıma
ihtiyaç var.
Sonucunda
yerleşik hayat
Uygurlarda İlkler
12
Matbaa (Hareketli
harf sistemi)
Minyatür
ciltçilik
Kütüphanecilik,
arşivcilik
Örgün
eğitim
Bankacılık
Töreyi yazılı hale
getirme
Orta
oyunu
(Tiyatro)
Fresk (duvar
resmi), çinicilik
Turfanda
sebzecilik
Sigortacılık
• ‌Yerleşik hayatla birlikte tarım gelişmiş, ilk köyler ve şehirler
kurulmuş, tapınaklar ve saraylar yapılmıştır.
• ‌Uygurlarda tapınak için stupa, ressam için bedizci kavramları
kullanılmıştır.
hangikpsstarihdersnotu
7. DİĞER TÜRK DEVLETLERİ
Türk topluluğudur.
devletidir.
▪▪ Dönemleri ile ilgili İbn Fadlan bilgi
Seyahatname
TUNA BULGARLARI
devletidir.
TABGAÇLAR
▪▪ Tarihte din değiştiren ilk
bulunmaktadır. (İlk Türkçe
▪▪ Almış Han ile İslamiyet’i benimsediler.
verir.
▪▪ İstanbul’u 2. kez kuşatan Türk
KIPÇAKLAR
▪▪ Codex Cumanicus adlı sözlükleri
Rıhle
KIRGIZLAR
▪▪ Moğol hâkimiyetine giren ilk Türk
devletidir.
sözlük)
▪▪ Eyyubi ve Memlüklerin
ordularının temelini oluştururlar.
▪▪ Rusların İgor Destanı’na ve Dede
Korkut Hikâyelerine konu oldular.
PEÇENEKLER
▪▪ Devletleşmemişlerdir.
▪▪ Malazgirt Savaşı’nda Selçuklu
▪▪ Hükümdarları “çar” unvanını
▪▪ Orta Asya’da kurulan son devlettir.
Devleti tarafına geçmişlerdir.
kullandı. (Türk tarihinde ilk)
▪▪ Manas Destanı ve Yenisey Yazıtları
▪▪ Çaka Beyliği ile ittifak kurarak
Kırgızlara aittir.
HAZARLAR
AVARLAR (Juan-Juan)
OĞUZLAR (UZLAR)
▪▪ İstanbul’u kuşatan ilk Türk devletidir.
▪▪ En kalabalık Türk boyudur.
▪▪ Belencer Savaşı ile Kafkasların
▪▪ Hristiyanlığı benimsemişlerdir.
▪▪ Müslüman olanlarına “Türkmen”
▪▪ Adil ve hoşgörülü bir yönetim
anlayışına sahiptirler.
(Paxhazaria)
▪▪ Paralı askerleri bulunmaktadır.
▪▪ Avrupalılara üzengiyi öğretmişlerdir.
MACARLAR
İlk defa Türkoloji Ensitütüsünü Budapeşte’de kurdular. (1870)
İstanbul’u kuşatmışlardır.
▪▪ İlk Musevi Türk devletidir.
İslamlaşmasını engellemişlerdir.
Türk devletidir.
▪▪ Budizmi benimsediler.
olmayanlarına “Uz” denir.
TÜRGİŞLER
▪▪ Haristan Savaşı ile Orta
Asya’nın İslamlaşmasını
engellediler.
▪▪ Baga Tarkan kendi adına
para bastırmıştır.
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
topluluğudur.
▪▪ Moğol hâkimiyetine giren ilk
İTİL BULGARLARI
▪▪ İslamiyet’i kabul eden ilk Türk
1. ÜNİTE:
KARLUKLAR
▪▪ İslamiyet’i kabul eden ilk Türk
13
hangikpsstarihdersnotu
KÜLTÜR VE MEDENIYET
2. DEVLET YÖNETİMİ
Tanrı tarafından hükümdara verilen yetkiler:
Ülüg / Ülüş: İktisadi-ekonomik güçtür.
Kut: Siyasi yönetme yetkisidir.
1. İLK TÜRK GÖÇLERİ
Küç: Askerî güçtür.
SONUÇLARI
NEDENLERİ
▪▪ ‌Cihan hakimiyeti düşüncesi
▪▪ ‌Yeni Türk devletleri kuruldu.
▪▪ ‌Yeni yerler keşfetme düşüncesi
▪▪ ‌Kültürel etkileşim arttı.
▪▪ Bağımsız yaşama duygusu
▪▪ ‌İklim şartlarının ağırlaşması
▪▪ ‌Aşırı nüfus artışı
▪▪ ‌Salgın hayvan hastalıkları
▪▪ ‌Geçim kaynaklarının
tükenmesi
▪▪ ‌Dış baskıların artması
▪▪ ‌Boylar arası mücadele
▪▪ ‌Türk kültürü geniş alanlara yayıldı.
▪▪ ‌Orta Asya’da Türk nüfusu azaldı.
▪▪ ‌Orta Asya’da Türk kültürünün
yayılması yavaşladı.
▪▪ ‌Türk tarihinin araştırılması zorlaştı.
▪▪ ‌Türkler arasında asimilasyon
yaşandı.
A) Hükümdar
HÜKÜMDAR
Semboller
Unvanlar
▪▪ Han
▪▪ Kağan
▪▪ İdikkut
▪▪ İlteber
▪▪ Tanhu
▪▪ Şanyü
▪▪ Erkin
Dikkat
Edilmeli
Padişah
Sultan
Halife
Gazi
▪▪ Otağ (çadır)
▪▪ Örgin (taht)
▪▪ Nevbet (davul)
▪▪ Sorguç (kotuz)
▪▪ Kamçı
▪▪ Tuğ (sancak)
▪▪ Yay
YOK!
Avrupa’ya Göç Eden Topluluklar
▪▪ Kuzey Hunları
▪▪ ‌Avarlar
▪▪ ‌Peçenekler
▪▪ ‌Kıpçaklar (Kumanlar)
▪▪ ‌Bulgarlar
▪▪ ‌Uzlar (Gagavuzlar)
▪▪ ‌Macarlar
14
Özellikleri
▪▪ ‌Yeni göçlerle beslenememişlerdir.
▪▪ ‌A zınlık durumuna düşmüşlerdir.
B) Hatun
▪▪ ‌Hristiyanlığı benimsemişlerdir.
▪▪ ‌Kendisine ait saray ve orduları vardır.
▪▪ Asimile olarak, benliklerini
kaybetmişlerdir.
▪▪ ‌Kurultaya katılabilir.
▪▪ ‌Hakan yoksa elçi kabul edebilir ve gönderebilir.
▪▪ ‌Devlet yönetimine katılabilir.
▪▪ Kurultayda oy kullanabilir.
Dikkat
Edilmeli
Hutbe
Hilat
Menşur
Tıraz
YOK!
hangikpsstarihdersnotu
C) Kurultay (Toy, Kengeş)
▪▪ ‌Kurultay içerisinde kam-şaman-baksı denilen din adamları
yoktur.
▪▪ ‌Toydaki oturma düzenine orun denir.
Tabgaçlar
“Nazırlar Meclisi”
Hazarlar
“İhtiyarlar Meclisi”
Avrupa Hunları
“Seçkinler Meclisi”
Oğuzlar
“Tirnek”
Tuna Bulgarları
“Millet Meclisi”
Peçenekler
“Komenton”
D) İkili Yönetim
▪▪ ‌Kurultay üyelerine toygun denir.
Dikkat
Edilmeli
• ‌Kurultayda din adamlarının bulunmaması İslamiyet öncesi Türk
devletlerinde teokratik yapı olmadığının kanıtıdır.
▪▪ ‌Yabgu unvanı verilen hanedan
üyesi bir yönetici tarafından
idare edilir.
▪▪ ‌İç işlerinde karar ve eylemlerinde
Kurultay
Üyeleri
Kağan
Yabgu
Tigin
Buyruk
Keneşçi
Hatun
Şad
Ayguci
Bitikçi
Apa
tamamen serbesttir.
Ataman / İnal
/ İnanç
(Tigin eğitmeni)
Tudun
(Vergi
memuru)
Keneşçi
(Danışman)
Keneş / Kengeş
(Danışma
kurulu)
Agılıg
(Hazine
görevlisi)
Otacı
(Doktor)
Buyruk
(Bakan)
Yabgu
(Batının
yöneticisi)
Şad
Tarkan
(Komutan)
Ayguci
(Vezir)
Bitikçi
(Yazıcı)
Ayuki
(Hükûmet)
▪▪ ‌Doğu kutsal kabul edildiği için
ve Çin’in doğuda bulunmasından
dolayı hükümdar doğuda
bulunmaktadır.
▪▪ ‌Dış işlerinde hakana bağlıdır.
ÖNEMLİ KAVRAMLAR ve GÖREVLİLER
(Hanedan
üyesi vali)
Doğu
Batı
Dikkat
Edilmeli
• ‌İkili yönetimin amacı devleti daha kolay yönetebilmek ve
egemenlik anlayışı gereği devletin hanedan erkek üyelerine ait
olmasıdır.
• İkili yönetim anlayışı, merkezi otoriteyi zayıflatır.
• Özerk ve federatif yönetimin göstergesidir.
• Taht kavgalarına sebep olur.
• Devletin kısa sürede yıkılmasına yol açar.
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
▪▪ ‌Son söz hükümdara aittir. Bundan dolayı kurultay bir danışma
meclisidir.
Kurultaya Verilen Diğer İsimler
1. ÜNİTE:
▪▪ ‌Devlete ait askerî, siyasi, ekonomik, kültürel ve dinî meseleler
görüşülür.
15
hangikpsstarihdersnotu
E) Sosyal Yapı
Oğuş
Aile
Urug
Sülale
Boy
Aşiret
Bodun
Millet
İl-El
Devlet
Dikkat
Edilmeli
• ‌Yargu, siyasi suçların görüşüldüğü mahkemedir. Başında hakan
bulunur.
• ‌Yargan, sıradan suçların görüşüldüğü mahkemelerdir. Başında
yarguci denilen hakimler vardır.
• ‌İslamiyet Öncesi Türk devletlerinde hapis cezası vardır fakat
göçebe yaşamdan dolayı cezalar kısa sürelidir.
▪▪ ‌Türklerde aile çekirdek ve ataerkildir.
▪▪ ‌Tek eşlilik yani monogami görülür.
▪▪ ‌Toplumsal yapıyı düzenleyen kurallara Töre denir.
▪▪ ‌Yug adı verilen cenaze törenleri, zaferlerden sonra kutlanan toy
şenlikleri, bayramlar ve Nevruz gibi olaylar toplumsal dayanışmayı artırmıştır.
▪▪ ‌Eski yıla veda edip yeni yılı karşılamak, yeni yılın ve baharın Tanrı’dan bolluk ve bereket getirmesini dilemek için yapılan
kutlama Nevruz’dur.
▪▪ ‌Temel geçim kaynakları hayvancılık ve ticarettir.
F) Hukuk Yapısı
Özellikleri
▪▪ ‌Yazısız hukuk
kurallarıdır.
▪▪ ‌Uygurlar Döneminde
yazılı hâle getirilmiştir.
▪▪ ‌Hukukun üstünlüğü
ilkesi egemendir.
▪▪ ‌Din kuralları etkili
değildir. (Teokratik
16
değil.)
TÖRE
Kaynakları
▪▪ ‌Gelenekler
▪▪ ‌Hükümdar
emirleri (Yarlıg)
▪▪ ‌Kurultay kararları
▪▪ ‌İçinde bulunulan
dönemin şartları
G) Ordu Yapısı
▪▪ ‌İlk düzenli kara ordusu Asya Hun Devleti’nde Metehan tarafından oluşturulmuştur.
▪▪ ‌Mete Han’ın tahta çıkışı olan MÖ 209 tarihi Kara Kuvvetlerinin
kuruluşu kabul edilmiştir.
▪▪ ‌Göçebe yaşam gereği Türklerde eli silah tutan herkes askerdir.
▪▪ ‌Ordu-millet anlayışı vardır.
▪▪ ‌Türklerde ücretli askerlik görülmez.
ÖNEMLİ KAVRAMLAR
Değişmeyen Kuralları
▪▪ ‌Adalet (Könilik)
▪▪ ‌Eşitlik (Tüzlük)
▪▪ ‌Faydalılık (Uzluk)
▪▪ ‌Kişilik (İnsanlık)
Tarkan /
Subaşı (Ordu
komutanı)
Sü
(Asker)
Yelme
(Öncü Birlikler)
Yaruk
(Zırh)
Böri
(Muhafız)
Börk / Tolga
(Asker Başlığı)
Kargu
(Gözetleme
Kulesi)
hangikpsstarihdersnotu
H) Din ve İnanış
I) Yerleşik Hayat
Yerleşik Hayatın Kesin Kanıtları
TÜRKLERİN KABUL ETTİĞİ DİNLER
Göktanrı
Hristiyanlık
Yahudilik
İslamiyet
Mani
Buda
▪▪ Geniş çaplı tarım
Tarımın Kesin Kanıtları
▪▪ ‌Sulama kanalları
▪▪ ‌Kalıcı mimari
▪▪ ‌Orak ve saban
▪▪ ‌Fresk
▪▪ ‌Tapu yada kira sözleşmesi
▪▪ ‌Tohumluk buğday
TÜRKLERİN KABUL ETTİĞİ İNANÇ SİSTEMLERİ
Şamanizm
(Falcılık)
Totemizm
(En eski inanç)
Atalar Kültü
Tabiat Kültü
İ) Yazı-Dil-Edebiyat
▪▪ ‌Balbal (Mezar taşı)
▪▪ ‌Uçmağ (Cennet inanışı)
▪▪ ‌Tamu (Cehennem inanışı)
Türklerin Kullandığı Alfabeler
Sözlü Edebiyat Ürünleri
‌Köktürk (Orhun) Alfabesi
‌Soğd Alfabesi
‌Uygur Alfabesi
‌İbrani Alfabesi
‌Sav (Atasözü)
‌ iril Alfabesi
K
‌Arap Alfabesi
‌Latin Alfabesi
▪▪ ‌Mumyalama
‌Sağu (Ağıt)
‌Koşuk (Şiir)
‌Destanlar
Türklerin Kullandığı Takvimler
ÖNEMLİ KAVRAMLAR
Yuğ (Cenaze töreni)
Umay (Tanrıça)
Eşük (Kefen)
Yek (Şeytan)
Ongun (Kutsal sayılan
varlık)
Çalap (Tanrı)
‌ 2 Hayvanlı Türk Takvimi: Güneş yılı esaslıdır. Astronomiyle ilgilendiklerini
1
gösterir.
‌Hicri Takvim: Ay yılı esaslıdır.
‌Celali Takvim: Güneş yılı esaslıdır. Ömer Hayyam önderliğinde oluşturuldu.
‌Rumi Takvim: Güneş yılı esaslıdır.
‌Miladi Takvim: Başlangıç Hz. İsa’nın doğumu olarak kabul edilir.
‌Takvim-i Garbi: Güneş yılı esaslıdır.
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
▪▪ ‌Kurganlarda eşya bulunması (Mezar)
1. ÜNİTE:
Ahiret İnancının Kesin Kanıtları:
17
hangikpsstarihdersnotu
DESTANLAR
Oğuz Kağan Destanı
Bozkurt ve Ergenekon
Destanları
Türeyiş ve Göç
Destanları
Manas Destanı
Dede Korkut Hikâyeleri
Alp Er Tunga ve Şu
Destanları
Yaradılış Destanı
Dikkat
Edilmeli
Nibelüngen Destanı
İgor Destanı
18
Asya Hunlarına aittir. Mete Han’dan
bahsedilir.
Köktürklere aittir.
Uygurlara aittir.
Kırgızlara aittir. En uzun destandır.
Oğuz-Kıpçak mücadelesine yer
verilmiştir.
İskitlere aittir. Şu Destanı’nda İskit
hükümdarı Şu ile Büyük İskender’in
mücadelesi anlatılır.
Yakutlara aittir.
Avrupa Hun-Germen ilişkilerine yer
verilmiştir. Attila, bu destanda Etzel
adıyla anılmaktadır.
Rus-Kıpçak mücadelesini işlemiştir.