TOPRAK KİRLİLİĞİ

TOPRAK NEDİR ?
TOPRAK NEDİR?

Jeolojik tanımlama

Yerkürenin en üst katmanında bulunan ve sert kayadan kolaylıkla ayırt edilebilen gevşek yüzey
oluşumlarıdır.

Kayaların ve organik maddenin yüzyıllar boyunca çeşitli etkenlerle parçalanıp ayrılmasıyla
meydana gelmiş, içinde geniş bir canlılar alemini barındıran ve bitkilere durak vazifesi görmesinin
yanında, su ve besin maddesi sağlayan bir maddedir.
TOPRAK NEDİR?

Geleneksel tanımlama

Gelişmekte olan bitkilere durak yeri olan ve onları besleyen materyaller bütünüdür (inorganik ve
organik maddeler ile su ve hava içerir).

Diğer bir tanıma göre toprak, yerkürenin yüzeyini ince bir tabaka halinde kaplayan, kayaların ve
organik maddelerin türlü ayrışma ürünlerinin karışımından meydana gelen, içerisinde ve üzerinde
geniş bir canlılar alemi barındıran, bitkilere durak yeri ve besin kaynağı olan, belli oranlarda su ve
hava içeren üç boyutlu bir varlıktır

Toprağın temel yapı maddeleri
nelerdir?
Mineral Madde

Organik Madde

Hava

Su
Bir toprağı oluşturan temel yapı maddelerinin hacim
oranları
TOPRAĞIN İŞLEVLERİ

Toprağın ekolojik, sosyo-ekonomik ve kültürel yaşamı
olanaklı kılan, zenginleştiren birçok işlevi bulunur.

Toprak
fonksiyonlarının
önemini
derecelendirmek
zordur çünkü tüm bu fonksiyonlar hayatın devamlılığı
için kritik öneme sahiptir. Toprak;
TOPRAĞIN İŞLEVLERİ

Tüm canlılar için doğrudan ve dolaylı yollarla (tarımsal üretim, ormancılık vb.)
gıda ve lif ve yakıt temin eder.

Doğal ve ekili bitki örtüsünün (ticari ormanlardan, meralara ve gıda, lif, yakıt ve
tıbbi ürünler için ekilen çok çeşitli ekinlere değin) gelişimine katkıda bulunur.

Medikal alanda üretilen birçok ilacın hammaddesi topraktan sağlanır.

Zengin tür çeşitliliği ile genetik çeşitliliği arttırır
TOPRAĞIN İŞLEVLERİ

Topraklar birçok canlı türü için yaşama ortamı oluşturur.

Bu nedenle çoğu zaman topraklar canlı bir varlık olarak
tanımlanır.

Karalarda
yaşayan
bitkiler
için
toprak,
hem
köklerini
geliştirdikleri ve bu şekilde ayakta kaldığı, hem de su ve besinin
sağlandığı bir ortam sunar.

Bu durum hayvan türleri açısından da farklı değildir, toprak
karalarda yaşayan tüm hayvanlara farklı habitatlar sunar
TOPRAĞIN İŞLEVLERİ

Organik
materyalin
havalandırılması,
iklim,
ayrışması,
toprağın
besin
hidrolojik
ve
döngülerin düzenlenmesi ve toksik elementlerin
ayrışması gibi birçok hayati işleve sahip olan
milyonlarca farklı tür organizmayı bünyesinde
barındırır.

Tüm bu özellikleri ile muazzam bir biyoçeşitliliğe
ev sahipliği yapar.
TOPRAĞIN İŞLEVLERİ

Toprak, arazi yapısı ve bitki örtüsü ile birlikte alana düşen yağmurun bünyeye
alımında ve dağıtımından sorumludur.

Tüm yaşam için tatlı su varlığını geliştirip, korurken, yüzey suyunun toprağın
derinliklerine sızmasını sağlayarak yaşam alanlarını sel ve taşkınlara karşı korur.

Toprağın kirlilik kontrolünde (pestisit, nitrat vb.) önemli bir fonksiyon
yüklenebilme yeteneği, suyun toprakta nasıl hareket ettiği ve toprağın su emme
özellikleri ile ilişkilidir
TOPRAĞIN İŞLEVLERİ

Yaşam alanlarının inşasında yapılar için temel alanıdır, yapı
maddeleri topraktan elde edilen temel malzemeler ile inşaa
edilir.

İnsanlar toprakları tarım haricinde kullanmış olup, yerleşik
düzene geçtiklerinde evlerini kerpiçten yapmışlardır.

Yine ilk yemek kapları topraktan yapılmış hatta ilk yazılar kil
tablete yazılmıştır.

Anadolu’da günümüzde de kerpiç evler bulunmaktadır.

Hatta halen tuğla ve kiremit gibi yapı malzemeleri topraktan
üretilir.
TOPRAĞIN İŞLEVLERİ

Birçok insan daha önceki insanların nasıl yaşadığını
merak eder.

Toprak, dünyanın tarihinin ve kültürel mirasın
korunmasında çok önemli bir rol oynar.

Göbeklitepe sütunlarından, Çatalhöyük tarlalarına,
Mısır piramitlerinden, Anadolu çömleklerine geniş bir
kültürel mirasın kaynağı ve koruyucudur.
TOPRAĞIN İŞLEVLERİ

Toprak iklim değişikliğinin etkilerini iyileştirmede anahtar bir role sahiptir.

Toprak organik maddesi, biyosferdeki en büyük karbon havuzlarından biridir ve
karbon tutma ve salma durumuna göre iklim değişikliğinin bir nedeni olarak ya da
bu değişikliğin etkilerinin bir düzenleyicisi olarak rol oynar.
TOPRAĞIN İŞLEVLERİ

Toprağın bu işlevleri yerine getirmesi şu özelliklerine bağlıdır:

Toprak bünyesi

Toprak yapısı

Toprak kimyası

Toprak yaşı

Arazi unsurları (topografya, eğim, drenaj [su geçirgenlik] koşulları, vs)
TOPRAK OLUŞUM ETMENLERİ

Toprak oluşum süreçlerini etkileye beş ana etmen
vardır:
1.
Ana materyal
2.
Zaman
3.
Topografya (Yer Şekillerin Etkisi)
4.
Biyosfer (Canlılar ve Bitki örtüsü)
5.
İklim
TOPRAK HORİZANLARI

Toprak yerin derinliklerine doğru inen ve horizon adı da verilen katmanlardan oluşur.

Toprak katmanları toprağın özelliğine göre 1-3 m arasında açılan çukur aracılığıyla
gözlemlenir.

Bu derinliğin altında ayrışmamış ana kaya bulunur.

Katmanlar, iklim, organizma, topografya, ana materyal ve zaman faktörlerinin bir arada
işleyişinin ve fiziksel, kimyasal ve biyolojik ayrışmanın gözle görünür kanıtıdır.
TOPRAK HORİZANLARI

Nehir çökelleri, kumullar, volkanik kül depoları gibi kısmen genç topraklarda
katmanlar neredeyse belirsizken, toprağın yaşı arttıkça ve toprak olgunlaştıkça
toprak katmanları daha da belirgin hale gelir ve aralarındaki farklılık artar.

Çoğu toprak üç ya da dört ana katmandan oluşur.

Sağlıklı ve iyi gelişmiş bir toprak ise genel olarak altı ana katmandan oluşur.

Bu katmanlar yüzeyden derine doğru O, A, E, B, C ve R harfleriyle gösterilir
TOPRAK HORİZANLARI

O harfiyle gösterilen ve organik katman adı
verilen toprağın en üstteki ince bölümünde
genelde ayrışmamış veya az miktarda ayrışmış
olan bitki kalıntıları ve canlı artıkları bulunur.
TOPRAK HORİZANLARI

Organik katmanın hemen altında A katmanı yer alır. ,

Organik maddenin mineral toprak materyalleri ile karıştığı katmanıdır.

Organik maddece zengin olduğu için rengi oldukça koyudur.

Genellikle en verimli (üretken) horizondur.

Yüksek biyolojik (canlı) etkinlik

Üst toprak
TOPRAK HORİZANLARI

O ve A katmanlarının hemen altında yıkanma nedeniyle rengi ağarmış, kaba bünyeli eluvial
veya E katmanı yer alır.

Eluvial terimi, Latince “yıkamak” anlamına gelir.

Bu anlamına uygun olarak, E katmanı, minerallerin topraktan suyla süzülerek ayrıldığı tabaka
olarak tanımlanır.

Genellikle daha açık renkli “yıkanmış” (kül rengi) görünümü vardır.

Özellikle yağışlı bölgelerde ve ormanlık arazilerde belirgin olarak bulunan E katmanı kurak
bölge topraklarında bulunmaz.
TOPRAK HORİZANLARI

E katmanında çözülen minerallerin suyla birlikte oluşturduğu B katmanı, bir
sonraki katmana doğru hareket eder.

Bu katman ayrıca alt toprak olarak da bilinir.

B katmanı, kil, demir ve alüminyum gibi E katmanından yıkanarak gelen
mineralleri biriktirir.

Mineral birikimi arttıkça B katmanı, daha fazla olan mineralin özelliğine göre
çarpıcı bir renk alır.
TOPRAK HORİZANLARI

B katmanından sonra toprağı oluşturan süreçlerin etkisinin en az olduğu C
katmanına ulaşılır.

Bu katman sert ana kayanın hemen üzerinde yer alır ve dolayısıyla ana kayanın
özeliklerini yansıtır.

Ayrışma yüksektir, altta yatan kayacın yıpranmış bloklarını içerebilir.

Son olarak, ayrışmaya uğramamış sert ana kayadan oluşan R katmanına ulaşılır.

Ana kaya genellikle süreklidir.

TOPRAK YAPISI (TOPRAK
STRÜKTÜRÜ)
Toprak
yapısı,
toprak
taneciklerinin
kümeleşme (aggregation = kümeleşme,
aggregate
=
agregat)
şeklidir;
toprak
taneciklerinin bir araya gelme veya dizilme
şeklidir.

Yapısız topraklar ya teksel ya da “masif”tir
[massive].
Toprak strüktür özellikleri
Toprak strüktür örnekleri (levhalı ve prizmatik)
 Kuvvetli ince levhalı yapı
 Kuvvetli orta prizmatik (sütunsal)
yapı
Toprak strüktür örnekleri (kolumnar ve köşeli)
 Kuvvetli orta kolumnar yapı demeti
 Kuvvetli orta ve iri köşeli blok yapı
 Sütun-benzeri ama üst kısımları köşeli değil)
 (Köşeler yuvarlaklaşmaya yüz tutmuş ise
“yarı köşeli blok” yapı olur)
Toprak strüktür örnekleri (granüler)
 Kuvvetli ince ve orta granül benzeri yapı
 (Granüllerdeki boşluklar hacmi artarsa “furda” yapı oluşur)