Kimyasal Risk etmenleri

KİMYASAL RİSK ETMENLERİ
> Kimyasal Risk Etmenleri
 Sağlık Sorunlarına Neden Olan Yaygın Kimyasal
 Gruplar
> Kimyasalların Depolanması
> Teknik Korunma Önlemleri
> Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (GBF)
KİMYASAL RİSK ETMENLERİ
Kimyasal:
>
doğal halde bulunan,
>
üretilen,
>
herhangi bir işlem sırasında veya atık olarak ortaya çıkan,
>
kazara oluşan,
>
ürünün kalitesini artırmak için katkı maddesi olarak eklenen,
>
işlem sırasında ortaya çıkan her türlü safsızlıkları,
içeren her türlü element, bileşik veya karışımlardır.
TEHLİKELİ KİMYASALLAR
Sağlığa, güvenliğe ve çevreye akut veya kronik
zarar veya hasar verebilen kimyasallar
Ani, tekrarlanan veya uzun
süreli maruziyet sonunda
sağlığa zararlı
Zehirli veya çok zehirli,
zararlı, aşındırıcı, tahriş
edici, kanserojen, mutajen,
üreme sistemine zarar
veren.... vb.
Fiziksel ve kimyasal
özellikleri nedeniyle
zarar verme riski taşıyan
Patlayıcı, oksitleyici
çok kolay parlayıcı,
çok parlayıcı ve
parlayıcı maddeler
Çevreye zarar veren
kimyasallar
Canlı organizmalar için
zehirli ve zararlı olan,
çevrede yok olmayıp
kimyasal artıklar olarak
kalıcı olan, biyolojik
anlamda birikim yaratan
maddeler
KİMYASALLARIN VÜCUDA
GİRİŞ YOLLARI
ABSORPSİYON
SOLUNUM
• Toz, duman, buhar ve
gaz formundaki
kimyasallar solunum
yolu ile vücuda
alınabilir,
•
Sıvı formundaki
kimyasallar deriden
emilim yoluyla tehlike
yaratabilir,
• Emilme kapasiteleri
farklılık gösterir,
• Toluen ve seyreltik
yıkama sodası çözeltisi
gibi kimyasallar derinin
dış tabakasını
yumuşatabilir,
• Bunun sonucunda
kimyasalların kan
dolaşımına girişi
kolaylaşır,
SİNDİRİM
•
Kimyasalların
bulunduğu ortamlarda
besin maddeleri ve
sigara kontamine
olabilir,
• Bu tür ortamlarda
yeme, içme ve sigara
kullanımı kesinlikle
yasaklanmalıdır,
**4YlS Ü
TEHLİKELİ KİMYASALLARIN
ETKİLERİ
■ Toksisite (zehirlilik),
■ Maruz kalma süresi ile ilgilidir,
Sağlığa Etkisi
•
Meslek
Hastalıkları ve İş
Kazaları
• Çok toksik madde
• Toksik madde
• Zararlı madde
• Aşındırıcı madde
• Tahriş edici
madde
• Alerjik madde
• Kanserojen
madde
• Mutajen madde
• Üreme için toksik
madde
Güvenliğe Etkisi
• İş Kazaları, Yangın
ve Patlama
• Yanıcı
• Parlayıcı
• Patlayıcı
• Oksitleyici
• Suya duyarlı olanlar
• Birbirleriyle
reaksiyona girenler
Çevreye Etkisi
• Ekosistemin
dengesini bozma
• Çevre için zararlı
maddeler
PATLAYICI MADDE
Atmosferik oksijen olmadan da ani gaz yayılımı ile ekzotermik
reaksiyon verebilen ve/veya kısmen kapatıldığında ısınma ile
kendiliğinden patlayan veya belirlenmiş test koşullarında
patlayan, çabucak parlayan katı, sıvı, macunumsu, jelatinimsi
haldeki maddelerdir.
OKSİTLEYİCİ MADDE
Özellikle yanıcı maddelerle olmak üzere diğer maddeler ile de
temasında önemli ölçüde ekzotermik reaksiyona neden olan
maddeler, _
ÇOK KOLAY ALEVLENİR MADDE
4.
0°C’den düşük parlama noktası ve 35°C’den düşük kaynama
noktasına sahip sıvı haldeki maddeler ile oda sıcaklığında ve
basıncı altında hava ile temasında yanabilen, gaz haldeki
maddelerdir.
KOLAY ALEVLENİR MADDE
>
Enerji uygulaması olmadan, ortam sıcaklığında hava ile
temasında ısınabilen ve sonuç olarak alevlenen,
> Ateş kaynağı ile kısa süreli temasta kendiliğinden
yanabilen ve ateş kaynağının uzaklaştırılmasından sonra
da yanmaya devam eden katı haldeki,
> Parlama noktası 21°C'nin altında olan sıvı haldeki,
> Su veya nemli hava ile temasında, tehlikeli miktarda, çok
kolay alevlenir gaz yayan maddelerdir
Parlama noktası : Bir sıvının tutuşabilen bir buhar yaydığı sıcaklık. Yanan her sıvının bir
parlama noktası vardır. Etanolün parlama noktası, saf %100 etanol (ki bu çok nadirdir) veya
suyla karıştırılmış olmasına bağlıdır. Su miktarı ne kadar fazlaysa parlama noktası o kadar
yüksektir.
Etanolün yada tıbbi alkolün belirli sıcaklıklarda parlama noktaları (flash point)
ALEVLENİR MADDE
i
Parlama noktası 21°C - 55°C arasında olan sıvı haldeki
maddeler,
ÇOK TOKSİK MADDE
Çok az miktarlarda solunduğunda, ağız yoluyla alındığında,
deri yoluyla emildiğinde insan sağlığı üzerinde akut veya
kronik hasarlara veya ölüme neden olan maddeler,
TOKSİK MADDE
Az miktarlarda solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deri
yoluyla emildiğinde insan sağlığı üzerinde akut veya kronik
hasarlara veya ölüme neden olan maddeler,
ZARARLI MADDE
Solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deri
emildiğinde insan sağlığı üzerinde akut veya kronik
hasarlara veya ölüme neden olan maddeler,
yoluyla
AŞINDIRICI MADDE
Canlı doku ile temasında, dokunun tahribatına neden olabilen
maddelerdir.
TAHRİŞ EDİCİ MADDE
Mukoza veya cilt ile direkt olarak ani, uzun süreli veya
tekrarlanan temasında lokal eritem, eskar veya ödem
oluşumuna neden olabilen, aşındırıcı olarak sınıflandırılmayan
maddeler,
ALLERJİK MADDE
Solunduğunda, cilde nüfuz ettiğinde aşırı derecede hassasiyet
meydana getirme özelliği olan ve daha sonra maruz kalınması
durumunda karakteristik olumsuz etkilerin ortaya çıkmasına
neden olan maddelerdir.
TAHRİŞ EDİCİ MADDE
Mukoza veya cilt ile direkt olarak ani, uzun süreli veya
tekrarlanan temasında lokal eritem, eskar veya ödem
oluşumuna neden olabilen, aşındırıcı olarak sınıflandırılmayan
maddeler,
ALLERJİK MADDE
Solunduğunda, cilde nüfuz ettiğinde aşırı derecede hassasiyet
meydana getirme özelliği olan ve daha sonra maruz kalınması
durumunda karakteristik olumsuz etkilerin ortaya çıkmasına
neden olan maddelerdir.
MUTAJEN MADDE
Solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deriye nüfuz ettiğinde
kalıtımsal genetik hasarlara yol açabilen veya bu etkinin
oluşumunu hızlandıran maddeler,
ÇEVRE İÇİN TEHLİKELİ MADDE
Çevre ortamına girdiğinde çevrenin bir veya birkaç unsuru için
hemen veya sonradan kısa veya uzun süreli tehlikeler
gösteren maddeler,
SAĞLIK SORUNLARINA NEDEN OLAN
YAYGIN KİMYASAL GRUPLAR
TOZLAR ve DUMANLAR
Tozun içeriği ve parçacıkların büyüklükleri tozdan kaynaklanan
tehlikeleri etkiler,
Parçacıkların boyutunun küçülmesi solunum ile akciğerlere
nüfuz etmesini sağlar,
Örneğin, silisyum kristalleri ve asbest içeren tozlar tehlikelidir,
SAĞLIK SORUNLARINA NEDEN OLAN
YAYGIN KİMYASAL GRUPLAR
TOZLAR Ve DUMANLAR
Metal dumanlarına maruz kalmak vücuda zarar verebilir,
Çinko içeren dumanlar solunduğunda «Metal Duman
Hastalığını» ortaya çıkarabilir,
Radyoaktif Tozlar: Uranyum, toryum, ... vs.
İyonize ışınları dokularda hasar ve ur oluşumuna sebep olur,
SAĞLIK SORUNLARINA NEDEN OLAN
YAYGIN KİMYASAL GRUPLAR
GAZLAR
Gazların tehlikeli konsantrasyonlara ulaştığı fark edilemeyebilir,
Koku, kimyasal gazın çok yüksek seviyelere ulaşması ile fark
edilebilir,
GAZLAR ve BUHARLAR
Boğucu Gazlar
•
Basit
Boğucu
Gazlar:
•
Karbondioksit,
• Metan,
Propan, Azot,
Etan,
• Kimyasal
Boğucu
Gazlar:
• Karbon
monooksit,
Hidrojen
sülfür,
Hidrojen
siyanür,
Tahriş Edici
Gazlar
• Amonyak
• Asit buharları
• Kükürt di
oksit
Sistemik
Zehirler
•
Karbon
tetra klorür
• Kurşun
• Benzen
Narkotik
Buharlar
• Toluen
• Tri klor
etilen
Basit Boğucu Gazlar:
Havadaki oksijenin yerini alarak oksijen azlığından
kaynaklanan boğulmaya sebep olurlar,
KARBON DİOKSİT (Siyah Gaz / Boğucu Gaz)
>
>
>
Renksiz ve kokusuz bir gazdır,
Özgül ağırlığı 1,977 kg/m3,
Kapalı ortamda tabanda toplanır,
Etkisi: Karbon dioksit artması solunum miktarını arttırır,
%1-3 yoğunluğunda orta sürede tehlikesiz,
%3-6 yoğunluğunda baş ağrısı yapar,
%10’dan fazla olması narkotik etki görülür,
Korunma Yöntemi
>
>
>
>
>
İşyeri havasındaki miktar kontrol edilir,
Solunum aygıtları kullanılır,
Etkilenme olduğunda hasta açık havaya çıkarılır,
Oksijen verilir,
Suni solunum yapılır,
JtAVlS 0
Kimyasal Boğucu Gazlar:
KARBON MONOKSİT
>
>
Renksiz ve kokusuz bir gazdır,
Çok zehirli bir gazdır,
■■
>
>
>
>
>
_
Özgül ağırlığı 1,255 kg/m3 havanın özgül ağırlığına yakındır,
Hemoglobine oksijenden 200-300 kat fazla ilgili,
Kanın dokulara oksijen taşımasını engeller,
Oksijen yetersizliği görülür,
Karbon monoksit doygunluğunun artması ile ölüm meydana
gelir,
Kimyasal Boğucu Gazlar:
KARBON MONOKSİT
Etkisi:
% 0,01 (100 ppm) yoğunluğunda baş ağrısı,
% 0,05 (500 ppm) yoğunluğunda şiddetli baş ağrısı,
% 0,2 (2000 ppm) yoğunluğunda şuursuzluk, nabız ve
solunumun zayıflaması sonucu ölüm görülür,
Korunma Yöntemi
>
>
>
>
>
İşyeri havasındaki miktar kontrol edilir,
Sigara yasaklanır,
Maske kullanılır,
Etkilenme olduğunda hasta açık havaya çıkarılır,
Beyin ödemine karşı hipertonik çözeltiler uygulanır,
JtAVlS 0
ÇÖZÜCÜLER
>
Çözücülerin çoğu ortam sıcaklığında kolaylıkla
buharlaşabilir,
> Sigara, kaynak ve statik elektriklenme ile alev alabilir,
> Hava akımı ile hareket edebilir ve ısı kaynağı tarafından
alev alması da söz konusu olabilir,
> Organik çözücüler solunum yolu ile vücuda girebilir,
Etkisi: Çözücüler, narkotik etkiye sahiptir,
Bitkinlik, baş ağrısı, algılama güçlüğü,
Bazı çözücüler de karaciğer, böbrekler, kemik iliği, sinir
sistemi üzerinde tehlikeli olabilir,
Örneğin, benzen, karbon tetra klorür, karbon di sülfür gibi
KİMYASALLARIN DEPOLANMASI
Taşıma ve depolama işlerinin güvenli bir şekilde
yapılabilmesi için:
•
kimyasal malzemeler
•
etiketlenmeli ve ambalajların üzerindeki etiketlerin
anlamları bilinmeli.
KİMYASALLARIN DEPOLANMASI
>
Kimyasal madde deposu bağımsız bir bölüm olmalı,
>
Kimyasal madde deposunun taban, tavan ve duvarları
yanmaz malzemeden olmalı,
>
Kapı ve pencereler dışa açılır olmalı,
>
Depo tabanı kimyasal maddelerden etkilenmeyecek
özellikte olmalı,
>
Yangın halinde kullanılacak su ve benzeri söndürücüleri
akıtacak özellikte depo tabanında drenaj olmalı,
KİMYASALLARIN DEPOLANMASI
>
Tercihen kimyasal madde depolarında elektrik tesisatı
bulunmamalı,
>
Dışarıdan yansıtılan aydınlatma yapılmalı,
>
Elektrik tesisatının yapılması zorunlu olan durumlarda
kapalı ve exprrof sistem olmalı,
>
Depoların havalandırılması alttan ve üstten karşılıklı
olmalı,
KİMYASALLARIN DEPOLANMASI
>
Kimyasal maddeler özelliklerine göre depolanmalı,
>
Kimyasal maddelerin özelliklerine uygun yangın savunma
sistemleri kullanılmalı,
>
Kimyasal depolar içerisinde birbirinden ayrılmış bölümler
arasındaki duvarlar da yangına dayanıklı malzemelerden
yapılmalı,
KİMYASALLARIN DEPOLANMASI
Kimyasal malzemelerin bulunduğu depoların dışında,
>
Uygun bir mesafede,
>
Depo içinde nelerin bulunan kimyasalların,
>
Yangın halinde hangi malzeme ve yöntemle müdahale
edileceği bilgilerini içeren,
uyarı levhası konulmalı,
TEKNİK KORUNMA
ÖNLEMLERİ
>
Tehlikeyi kaynağında önlemek,
>
Tehlikenin yayılmasını önlemek için teknik önlemler
alınmalı,
DEĞİŞTİRME:
>
Kullanılan tehlikeli kimyasal yerine daha az tehlikeli
kimyasal ile değiştirme,
> Daha güvenli bir prosesin tercih edilmesi,
MÜHENDİSLİK KONTROLÜ:
Kapalı Sistem:
>
Tehlikeli kimyasal ve prosesin etkin yöntemler
kullanılarak izole edilmesi,
>
İyi bir havalandırma sistemi kullanılarak işyeri ortamına
tehlikeli kimyasalların yayılmasını önlemek,
MÜHENDİSLİK KONTROLÜ:
Bölgesel Havalandırma:
> Çeker ocak yardımıyla tehlikeli gaz, toz, buhar, dumanın
ortama yayılmadan dışarı atılması sağlanır,
Bir Arada Depolanması
Sakıncalı
Kimyasal Maddeler
Zehirli Ve Çok Zehirli Maddeler
Oksitleyici Maddelerle
Bir Arada
Depolanmaz
Bir Arada Depolanması
Sakıncalı
Kimyasal Maddeler
Zehirli, Çok Zehirli ve Oksitleyici
Maddeler
Parlayıcı Maddelerle
Bir Arada
Depolanmaz
Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (GBF )
Material Safety Data Sheet (MSDS)
Kimyasal maddelerin kullanımı ve depolanması sırasında oluşabilecek
riskleri ortadan kaldırmaya yönelik kullanıcıyı doğru ve yeterli düzeyde
bilgilendirmek amacıyla hazırlanan,
ilgili kimyasal maddelerin tehlike ve riskleri ile diğer bilgileri içeren
dokümanlara Malzeme Güvenlik Bilgi Formu adı verilir.
Malzeme güvenlik formu neleri içerir?
/Madde/Müstahzar ve Şirket/İş Sahibinin Tanıtımı
/Bileşimi/İçeriği Hakkında Bilgi,
/Tehlikelerin Tanıtımı,
/İlk Yardım Tedbirleri,
/Yangınla Mücadele Tedbirleri,
/Kaza Sonucu Yayılmaya Karşı Tedbirler, /Depolama,
/Maruziyet Kontrolleri/Kişisel Korunma,
/Fiziksel ve Kimyasal Özellikler,
/Kararlılık ve Tepkime,
/Toksikolojik Bilgi,
/Ekolojik Bilgi,
/Bertaraf Bilgileri,
/Taşımacılık Bilgileri,
/Mevzuat Bilgileri,
/Diğer Bilgiler.
«tAVıs ü
Kimyasalın Tanımı
Bu bölümde ürünün kimyasal ismi ve ticari ismi yer alır.
Kimyasalın isminin ve diğer bilgilerin etiketteki bilgilerle aynı olması
gerekir.
Kimyasalın Kullanımı
Kimyasal maddenin amaçlanan veya önerilen kullanım biçimleri/ alanları
belirtilmelidir.
Çok sayıda olası kullanım biçimi / alanı bulunması halinde. yalnızca en
önemli veya en yaygın kullanım biçimleri/alanları, kimyasal maddenin
(yangın yavaşlatıcı, oksitlenmeyi engelleyici gibi) ne işe yaradığı
belirtilmelidir.
Firmanın tanıtımı
>
Kimyasalı arz eden üreten,
>
İthal eden veya dağıtanın adı, firma adı,
>
Açık adresi, telefon ve faks numaraları,
>
Acil durumlarda başvurmak üzere söz konusu firmanın,
>
Yetkili kurumun acil durum telefon numaraları belirtilmeli,
Tehlikeli Kimyasalların Bileşimi
Bu bölümde kimyasalın/bileşenin sağlık ve güvenlik açısından tehlikeli
olan
özellikleriyle ilgili bilgiler yer almalıdır. Tehlikeli bileşenlerin adları
(herkesçe bilinen ve kimyasal adları) ve mümkünse bileşiğin tümü
içindeki oranları belirtilmelidir.
Ancak kimyasalın tam bileşim yapısının (bileşenlerin yapısı ve
derişimlerinin) verilmesi zorunlu değildir. Bileşimdeki maddelerin genel
tanımı \/p Hpriçimlpri vptarlirlir
Tehlikeli Kimyasalların Bileşimi
Tehlikeli kimyasal maddelerin sınıflandırması; maddenin
fiziko-kimyasal, sağlık ve çevresel zararlarına göre
belirlenmiş tehlike işareti ve risk durumları ile birlikte
belirtilmeli, bu maddelerin isimleri, EEC numaraları, CAS
numarası ve IUPAC adı da yazılmalı,
CAS kayıt numaraları kimyasal bileşikler, polimerler, biolojik
dizinler, karışımlar ve alaşımlar için kullanılan tek
tanımlayıcı (unique) sayılardır. CAS numarası olarak da
bilinirler.
Fiziksel ve Kimyasal Özellikler
Bu bölümde maddenin kimyasal ve fiziksel özellikleri yer
almalıdır. •/Normal görünüş ve kokusu,
/Buhar basıncı,
/Buhar yoğunluğu,
/Suda çözünürlüğü;
/Erime noktası,
/Özgül ağırlığı,
/Buharlaşma oranı,
/Kaynama noktası,
/Parlama noktası,
Yangın ve Patlama Bilgileri
Parlama, yanma veya alt ve üst patlama sınırlarını (LEL, UEL) yangın
söndürmede kullanılacak araçları, varsa yangınla özel mücadele
yöntemleri belirtilmelidir.
Sağlık için Yarattığı Tehlike Bilgileri
Kimyasalın vücuda giriş yolları (solunum, deri absorbsiyonu, sindirim,
ağızoral)
sağlık üzerinde yarattığı akut ve kronik etkileri, maruziyet belirtileri ve
maruziyet sınırı, ürünün kanserojen olup olmadığı, etkilenme durumunda
görülen sağlık sorunları ve öneriler ilkyardım/acil tedavi işlemleri bu
bölümde yer almalıdır.
Kullanım Sırasında
Alınması Gereken Önlemler
Acil durumlarda gereken bilgiler, dökülmeler sonrasındaki
temizlik işlemleri, güvenli bir şekilde depolama, kullanma
önlemleri ve kaza ile ortama karışması halinde uygulanacak
önlemler yer almalıdır.
İlk yardım Bilgileri
>İlk yardım önlemleri tanımlanmalı, acil tıbbi müdahale veya uyarı
gerekiyor ise öncelikle bu durum mutlaka belirtilmelidir.
>İlk yardım konusundaki bilgiler, kısa, kazazede ve kazazedenin
yanındakilerle ilk yardım görevlileri tarafından kolayca anlaşılır
olmalıdır. ^Belirtiler (semptomlar) ve etkiler açıkça özetlenmeli,
«tAVıs ü
İlk yardım Bilgileri
> Talimatlarda; herhangi bir kaza anında kaza yerinde yapılması
gerekenler ve maruz kalınmasından sonra takip eden dönemde ortaya
çıkması muhtemel gecikmiş etkiler, doktorun profesyonel yardımının
gerekli olup olmadığı veya önerildiği durumlar ile doktora iletilmesi
gereken özel bilgiler, var ise antidotu, kimyasalın özelliğine bağlı olarak
işyerinde yapılması gereken özel ve acil işlemler için gerekebilecek özel
önlemler de belirtilmelidir.
>İlk yardım konusundaki bilgileri solunursa, cilt ve göz ile temas ederse
ve yutulursa gibi değişik maruz kalma biçimlerine göre ayrı alt başlıklar
halinde olmalıdır.
Risk İbaresi
Risk İbaresinin Açık İfadesi R 1 Kuru halde patlayıcıdır.
R 2 Şok, sürtünme, alev ve diğer tutuşturucu kaynakları ile
temasında patlama riski.
R 3 Şok, sürtünme, alev ve diğer tutuşturucu kaynakları ile
temasında çok ciddi patlama riski.
Risk İbaresi Risk İbaresinin Açık İfadesi
R 14 /15 Su ile kolay alevlenebilir gaz oluşumuna yol açan şiddetli
reaksiyon.
R 15/29 Su ile temasında toksik ve kolay alevlenebilir gaz çıkarır.
Güvenlik İbaresi Güvenlik İbaresinin
Açık İfadesi
S 1 Kilit altında muhafaza edin.
S 2 Çocukların ulaşabileceği yerlerden uzak tutun.
S 3 Serin yerde muhafaza edin.
Güvenlik İbaresi Güven Güvenlik İbaresinin Açık İfadesi S 1/2 Kilit
altında ve çocukların ulaşamayacağı bir yerde muhafaza edin. S 3/7
Kabı, serin bir yerde ve ağzı sıkıca kapalı olarak muhafaza edin.
S 3/9/14 Serin, iyi havalandırılan bir yerde........'den uzak tutarak